ปลัดปอ ข้าราชการหัวก้าวหน้า
ผู้พลิกฟื้นชุมชนริมโขงเป็นโฮมสเตย์เชิงนิเวศรางวัลมาตรฐานอันดับ 1 ระดับประเทศ
สร้างรายได้ให้ชาวบ้านปีละกว่า 4 ล้านบาท!

เรื่อง: อุ้ม วิรัตน์เกษม
ภาพ: อภิชา เตชะสิทธิ

เมื่อข้าราชการท้องถิ่นในตำบลเล็กๆของจังหวัดเชียงรายคนหนึ่ง มองเห็นโอกาสของการท่องเที่ยวในชุมชนริมโขงที่ตัวเองปกครองอยู่ เขาจึงไม่อยู่เฉย แต่ลุกขึ้นมากระตุ้นชาวบ้านในชุมชนให้ร่วมใจกันปรับปรุงบ้านของตนเองเป็นที่พักโฮมสเตย์สำหรับนักท่องเที่ยว เตรียมอาหารการกินรองรับ แถมยังครีเอทกิจกรรมที่ทำให้ได้สัมผัสทั้งธรรมชาติริมน้ำที่งดงามพร้อมกับวิถีชีวิตชาวบ้านแบบเรียบง่ายจนนักท่องเที่ยวติดอกติดใจ สร้างรายได้ให้ชุมชนปีละมากกว่า 4 ล้านบาท!

เศรษฐศักดิ์ พรหมมา หรือปลัดปอ ปลัดเทศบาลตำบลบ้านแซว อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ผู้พลิกฟื้นความเป็นอยู่ของชุมชนริมน้ำโขงให้มีวิถีชีวิตที่ดีขึ้นด้วยการพัฒนาหมู่บ้านเล็กๆ ให้กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศในชื่อ ‘โฮมสเตย์บ้านท่าขันทอง’ ที่ได้รับรางวัลการันตีความสำเร็จมากมายตั้งแต่ปี 2552 จนมาถึงรางวัลมาตรฐานโฮมสเตย์อันดับ 1 ระดับประเทศในปี 2558

เมื่อถามถึงจุดเริ่มต้นของแนวคิดในการดัดแปลงชุมชนให้เป็นการท่องเที่ยวแบบโฮมสเตย์ ปลัดปอเล่าว่า มันเริ่มจากการพยายามดูแลรับรองคณะทำงานที่แวะเวียนกันมาดูงานในชุมชนของเขาให้ดีที่สุด ก่อนจะมองเห็นโอกาสต่อยอด เป็นการท่องเที่ยวสำหรับคนทั่วไปเพื่อสร้างรายได้

“ตอนปี 2548 ผมเป็นปลัด อบต.อำเภอแม่สรวย ได้รับรางวัลธรรมาภิบาลจากกรมส่งเสริมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย พอปี 2549 ย้ายมาเป็นปลัดเทศบาลตำบลบ้านแซว อำเภอเชียงแสน ก็เริ่มมีคณะทำงานจากหน่วยงานต่างๆ ทั่วประเทศมาขอดูงานเรื่องน้ำหมักชีวภาพบ้าง เรื่องเศรษฐกิจพอเพียงที่ตำบลเราได้รางวัลชนะเลิศบ้าง ซึ่งเราก็ดูแลรับรองคณะที่เข้ามาอย่างเต็มที่ จนเกิดความคิดว่าน่าจะทำให้บ้านแซว ท่าขันทองมีที่พักเพื่อสร้างรายได้ให้ชุมชน แทนที่เค้าจะออกไปหาที่พักข้างนอก จุดเริ่มต้นมาจากตรงนี้ครับ พอต่อมาก็ค่อยมาคิดเรื่องอาหารการกิน เรื่องกิจกรรม โดยที่ตอนนั้นยังไม่รู้จักคำว่าโฮมสเตย์เลยด้วยซ้ำ”

“ต่อมาผมมีโอกาสไปดูงานตามที่ต่างๆ จึงนำไอเดียเรื่องโฮมสเตย์มาต่อยอดสร้างชุมชนเป็นแหล่งท่องเที่ยวริมน้ำโขง โดยให้ชาวบ้านมีส่วนร่วม เริ่มจากรวบรวมกลุ่มชาวบ้านที่สมัครใจขึ้นมาและคัดเลือก บอกเป้าหมายโครงการให้ชัดเจนเพื่อที่ทุกคนจะเห็นภาพอนาคตร่วมกัน ผมตั้งโจทย์ให้ชาวบ้านว่าทำอย่างไรให้คนพักสะดวกสบาย ปลอดภัยและมีกิจกรรมร่วมกับชุมชนที่สนุกสนาน ใช้เวลาได้คุ้มค่ามากที่สุดระหว่างที่พักอยู่กับเรา และอยากกลับมาอีก”

“อย่างมาตรฐานเรื่องความสะอาด ผมเริ่มปฏิวัติตั้งแต่เรื่องผ้าปูเตียง ผ้าขนหนูเลยครับ ขอให้ทุกบ้านใช้สีขาวเหมือนกับโรงแรม แล้วใครถนัดเรื่องอะไรก็ให้รวมกลุ่มกันไปรับผิดชอบ เช่นกลุ่มทอผ้า กลุ่มรถอีต๊อกพานักท่องเที่ยวเดินทาง กลุ่มข้าวจี่ กลุ่มทำอาหาร กลุ่มผู้เฒ่าผู้แก่ผูกข้อมือรับขวัญนักท่องเที่ยว และยังมีมีพื้นที่เกษตรสีเขียวปลอดสาร โดยให้ชาวบ้านปลูกผักผลไม้ออแกนิค ให้นักท่องเที่ยวเก็บผักไปทำอาหารทานกันสดๆ ได้เลย นักท่องเที่ยวก็ได้สัมผัสทั้งธรรมชาติริมน้ำที่งดงามพร้อมกับได้สัมผัสวิถีชีวิตชาวบ้านอย่างใกล้ชิดไปด้วย”

ภาพบรรยากาศของห้องนอนที่ได้มาตรฐานเน้นสะอาดจากหนึ่งในบ้านสมาชิกชุมชนโฮมสเตย์บ้านท่าขันทอง
ภาพบรรยากาศของห้องนอนที่ได้มาตรฐานเน้นสะอาดจากหนึ่งในบ้านสมาชิกชุมชนโฮมสเตย์บ้านท่าขันทอง
บรรยากาศการพูดคุยระหว่างท่านปลัดและเจ้าของบ้านอย่างถ้อยทีถ้อยอาศัย เป็นทั้งการเยี่ยมชมและตรวจสถานที่ไปในตัว
บรรยากาศการพูดคุยระหว่างท่านปลัดและเจ้าของบ้านอย่างถ้อยทีถ้อยอาศัย เป็นทั้งการเยี่ยมชมและตรวจสถานที่ไปในตัว

“ตอนไปดูงานที่จีน เค้าพาล่องเรือทานหมั่นโถวร้อนๆพร้อมกับชมการแสดง มันเป็นความประทับใจมาก กลับมาผมก็ประชุมกับชาวบ้านเรื่องนี้ ชุมชนเราโชคดีที่แม่น้ำโขงไหลผ่าน พวกเราก็เลยลงหุ้นซื้อเรือกันเอง เพราะเรื่องเงินทุนบางอย่างผมไม่อาจรอตามระบบระเบียบทางราชการ ก็ใช้วิธีหาเงินกันเองจากการทำงานของพวกเรา คือผมคิดทุกอย่างให้เป็นรูปแบบบริษัท ชาวบ้านเป็นผู้ถือหุ้นร่วมกัน สุดท้ายเราก็ได้เรือราคาหลักแสนมาสองลำใช้รับนักท่องเที่ยวตลอดปี แล้วระหว่างล่องเรือ เราก็มีการแสดง มีจุดพักมีล้อมวงทานหมูปิ้งกับยาดอง คนที่มาเที่ยวก็ประทับใจกันมาก

ส่วนกลเม็ดในการโปรโมทและมัดใจนักท่องเที่ยวนั้น ปลัดปอบอกเคล็ดลับสำคัญให้ฟังว่า

“ผมลองมาหมดครับ ตั้งแต่พิมพ์โบรชัวร์ เวลาไปประชุมที่ไหน ผมจะไปเช้ากว่าทุกคนเพื่อจะวางโบรชัวร์ไว้บนโต๊ะผู้เข้าร่วมประชุมทุกๆคน แต่วิธีนี้ใช้ต้นทุนสูงเกินไป ผมพบว่าวิธีที่ยั่งยืนที่สุดคือเราเตรียมตัว เตรียมกิจกรรม เตรียมสถานที่ให้ดีที่สุดเพื่อให้คนมาพักประทับใจแล้วบอกต่อ และกลับมาเยือนเราอีกครั้ง ซึ่งวิธีนี้ได้ผลดีและยั่งยืนที่สุด อีกอย่างคณะไหนมาเยี่ยมเรา เมื่อมีโอกาสผมจะไปเยี่ยมเค้ากลับเพื่อเป็นไมตรีจิตและสานสัมพันธ์ที่ยาวนานต่อกัน”

ปลัดปอถีบรถซาเล้งพาพวกเราชมบรรยากาศและวิถีชีวิตที่เรียบง่ายของชุมชนท่าขันทอง
ปลัดปอถีบรถซาเล้งพาพวกเราชมบรรยากาศและวิถีชีวิตที่เรียบง่ายของชุมชนท่าขันทอง

และนอกจากแหล่งท่องเที่ยวแล้ว เขายังทำให้ชุมชนกลายเป็นแหล่งเรียนรู้สำหรับเด็กรุ่นใหม่ที่ได้ลองมาทำกิจกรรม และใช้ชีวิตกับธรรมชาติ ใช้ชีวิตกับชาวบ้านเพื่อเรียนรู้ศิลปะและวัฒนธรรมท้องถิ่น จนได้รับรางวัลชนะเลิศ The Village Explorer จากการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยไปเมื่อ ปี 2560 ที่ผ่านมา

เด็กๆจากหลายโรงเรียนมาเรียนรู้ธรรมชาติ วิถีชาวบ้านและวัฒนธรรมกันนอกห้องเรียน
เด็กๆจากหลายโรงเรียนมาเรียนรู้ธรรมชาติ วิถีชาวบ้านและวัฒนธรรมกันนอกห้องเรียน

แต่ก็ใช่ว่ากิจกรรมทุกอย่างจะราบรื่นไร้อุปสรรค ซึ่งในโครงการเหล่านี้ก็มีเช่นกัน แต่ปลัดปอก็ไม่ย่อท้อ และบอกถึงวิธีในการรับมือกับปัญหา

“แรกๆเราพูดไปจะยังมีคนเข้าใจและเข้าร่วมกลุ่มไม่เยอะ แต่เมื่อกลุ่มเล็กทุ่มเทและทำสำเร็จ ก็กลายเป็นตัวอย่างและสร้างกลุ่มชุมชนใหญ่ขึ้นมาได้ เรื่องทัศนคติชาวบ้านนี่สำคัญครับ การสร้างความเข้าใจในชุมชนต้องใช้ความพยายาม อดทน และทำให้ดูเป็นตัวอย่าง แล้วผมทำงานตรงนี้ใช้ความโปร่งใส ตรงไปตรงมา ทุกอย่างตรวจสอบได้”

ซึ่งการทำโฮมสเตย์ให้สำเร็จนั้นยังไม่ยาก เท่ากับการทำให้ยั่งยืน จะทำอย่างไรให้มีนักท่องเที่ยวประทับใจและอยากกลับมาอีกอย่างต่อเนื่อง

“ผมได้โจทย์จากนักท่องเที่ยวบางกลุ่มที่มาแล้วบอกว่าจะกลับมาอีก แต่มีข้อแม้ว่าต้องมีอะไรใหม่ๆให้พวกเค้านะ โอเคครับผมจัดให้ เช่น สไลเดอร์โคลนให้เด็กและผู้ใหญ่เล่นเราก็มี และตอนนี้ผมลงดอกไม้ตลอดข้างทางปั่นจักรยานเลียบลำน้ำโขงเป็นระยะทางหลายกิโลเมตร คิดว่าปีหน้าผลงานก็จะผลิดอกออกผลตามภาพที่เราสเก็ตช์ให้ชาวบ้านดู”

สไลเดอร์โคลน ความคิดสร้างสรรค์ที่เรียบง่ายแต่สร้างความประทับใจกับทุกวัย
สไลเดอร์โคลน ความคิดสร้างสรรค์ที่เรียบง่ายแต่สร้างความประทับใจกับทุกวัย

“แล้วผมก็พยายามสร้างความเชื่อมโยงจากหลายๆหมู่บ้านให้พวกเค้าเข้ามามีส่วนร่วมด้วย ตอนนี้ก็มีพันธมิตรหลายหมู่บ้านที่ตอบรับการเป็นชุมชน ร่วมทำกิจกรรมเพื่อนักท่องเที่ยวด้วยกัน เพื่อสร้างกิจกรรมใหม่ๆ ขึ้นมา

ซึ่งปลัดปอบอกว่ากุญแจดอกสำคัญของความสำเร็จในการจัดการการท่องเที่ยวแบบโฮมสเตย์ ส่วนหนึ่งก็อยู่ที่ “ผู้นำชุมชน”

“ผู้นำชุมชนต้องเข้มแข็งและไว้วางใจได้ มีวิสัยทัศน์ที่ดี ซื่อสัตย์ และเป็นที่ศรัทธาของชาวบ้าน ตอนนี้ผมพยายามสร้างทีมผู้นำในแต่ละจุดให้เข้มแข็ง เพราะอยากกระจายอำนาจการทำงาน การตัดสินใจ ไม่ต้องยึดติดที่ตัวผมคนเดียว เพื่อที่ชุมชนต้องอยู่ได้ด้วยตัวเองอย่างยั่งยืนครับ”

ปลัดปอ ผู้นำชุมชนที่ใช้แรงบันดาลใจและผลงานที่เป็นรูปธรรมชักชวนชาวบ้านมาร่วมแรงร่วมใจกันทำเพื่อชุมชน
ปลัดปอ ผู้นำชุมชนที่ใช้แรงบันดาลใจและผลงานที่เป็นรูปธรรมชักชวนชาวบ้านมาร่วมแรงร่วมใจกันทำเพื่อชุมชน
ภาพทุ่งดอกไม้ข้างทางปั่นจักรยานเลียบลำน้ำโขงที่จะเกิดขึ้นจริงปลายปีหน้า
ภาพทุ่งดอกไม้ข้างทางปั่นจักรยานเลียบลำน้ำโขงที่จะเกิดขึ้นจริงปลายปีหน้า

นอกจากไอเดียเรื่องการจัดการการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ที่ทำให้คนรู้สึกสะดวก อยู่ในที่ที่สะอาด ปลอดภัย ได้ใกล้ชิดกับธรรมชาติและวิถีชุมชนอย่างใกล้ชิด เรายังได้ซึมซับวิธีคิดของข้าราชการคนหนึ่งที่มีวิสัยทัศน์กว้างไกลทั้งการเป็นนักปกครอง นักการตลาด ผู้คิดริเริ่มไอเดียที่สร้างสรรค์และอุทิศตนเพื่อชุมชนอย่างจริงใจสมกับเป็น “นักพัฒนาเพื่อสังคมเข้มแข็งอย่างยั่งยืน” ตามที่เขาได้ยึดอุดมการณ์ไว้ตลอดชีวิตการเป็นข้าราชการ

โฮมสเตย์บ้านท่าขันทองริมน้ำโขงยังคอยต้อนรับผู้มาเยือนด้วยมิตรไมตรีตลอดเวลา
โฮมสเตย์บ้านท่าขันทองริมน้ำโขงยังคอยต้อนรับผู้มาเยือนด้วยมิตรไมตรีตลอดเวลา